A Harfi Ansiklopedi

Aar

AAR veya AARE, İsviçre’nin en önemli akarsuyudur. Ren (Rhein) ırmağının soldan aldığı kol, ırmağa Waldshut’un karşısında karışır. Uzunluğu 280 km.dir. Grimsel eteklerinde 1879 metre yükseltiden doğan Aar çayı, tipik bir Alp akarsuyudur. Havzası 17 600 km karedir. 300 km. kareden fazla buzulu vardır. Ren’e karıstığı noktada boşalttığı su hacmi hemen hemen ana ırmağınkine eşittir.

 Bern’in yukarısında Aar, bir Alp vadisinde akar. Bu vadi dördüncü zaman buzulları tarafından işlenmiştir. Vadinin şekli çok yerde dik yamaçlı ve düz zeminli bir tekneye benzer. Bu tekne sürgü kayaları ile engellenmiş ve içine göllerin yerleştiği aşırı kazılma çukurları ile oyulmuştur (Brienz ve Thun gölleri). Yüksek vadi, Alp’leri geçen bir yoldur. Grimsel ve Furka geçitlerinden Saint -Gothard’a varılır. Aar Alp vadisi aynı zamanda önemli turistik bir bölgedir (lnterlaken, Tun, Meiringen). Sanayi gelişmemiştir, çünkü hidroelektrik kuvvetinden henüz gerekli gibi faydalanılmamaktadır.

 Bern’in aşağısında Aar, Molas’tan ve buzul morenlerinden meydana gelen tepelik bir kesimden geçer. Kendinden ayrılan ve Biel gölüne ulaşan bir kanal, çayın tehlikeli taşmalarını önler. Bundan sonra Aar, Jura eteklerini boylar, Solothurn’u sular sağdan Emme’yi alır, Olten ve Aarau’dan geçer ve gömük bir vadi ile Jura’nın son tepelerini yarar. Aar, Ren’e karışmadan biraz önce sağdan başlıca kolları olan Reuss ve Limmat’ı alır. Çığırının bu kesiminde hidroelektrik tesisleri iyice gelişmiştir. Alçak şelaleli büyük santrallar ile civardaki önemli sanayi şehirlerine enerji verildiği gibi, şehirlerde (Biel, Solothurn, Aarau, Dilen), banliyölerde, hatta köylerde birçok fabrikanın kurulması da sağlanmıştır.

6 Ağustos 1799’da Arşidük Karl Massena, ordusunu ikiye bölmek için Aar ırmağını geçmek istemiş, fakat Fransız mareşali Ney’in yetişmesi üzerine başarısızlığa uğramış ve teşebbüsünden vaz geçmiştir.

AAR veya SAİNT-GOTHARD masifi (kütlesi).

İsviçre’de Aar suyu kaynağında Orta Alplerin billurlu kayalardan meydana gelen kütlesi. Aarhorn’da 4 275 metreye yükselir. Alplerin bu kısmı çok yükselmiş ve aşma örtüleri aşınım sonucunda tamamı ile  süpürülerek çok dayanıklı billuri-metamorfik temel (özellikle gneiss) meydana çıkmıştır.

Aar masifi suların dağılma merkezi rolünü oynar. Yüksek vadiler fazla yarılmamıştır, dar boğazlarla geniş çanaklar nöbetleşir. Bu vadiler ulaşılması kolay olmayan küçük yöreler teşkil eder. Saint-Gothard yolu XII. yüzyılda yapılmışsa da, halkın yaşayışı yakın zamana kadar ilkel kalmıştır. Vadilerle az yarılmış olan Aar kütlesinde yüksek tepeler vardır. Jungfrau (4 166 m), Mönch (4 105 m), Fiescherhorn (4 049 m), Aletschhorn (4 182 m) ve nihayet en yüksek tepesi olan Finsteraarborn (4 27S m). Buzulları Alplerin en önemli buzullarındandır. Aletsch buzulu 22 km. uzunluğundadır. Grindelwald, Unteraar, Oberaar buzulları birçok araştırma gezilerinin hedefini teşkil eder. Bunlar aynı zamanda glasyoloji bilgilerinin gelişmesinde büyük rol oynamıştır. 2 000 metreye yakın yükseltideki geçitler, vaktiyle yolcuları korkutan boğazlarla, çevredeki bölgelerden ayrılmış dağarın çeşitli vadilerini birbirine bağlar. Bugünkü modern yollar da, Rhône’un ve Ren’in yüksek vadilerini birbirine bağlayan Furka Oberalp dağ demiryolunu tamamlar. Ulaşımındaki gelişmeler yayla hayvancılığına dayanan kır ekonomisini zayıflatmış ve turizme memleket ekonomisinde üstün bir rol sağlamıştır. (Andermatt, Göschenen, v.b.)

Yorum Ekle

Click here to post a comment