A Harfi Ansiklopedi Kimdir

ALİ FETHİ AHUNDZADE

Azerbaycanlı edebiyatçı ve tiyatro yazarıdır. 1811 yılında Şeki, Azerbaycan’da doğmuştur. Medrese öğrenimi sırasında doğu dillerini öğrendi. Sonra şair Mirza Şefi’nin tesiriyle bir Rus okuluna girdi. Din adamı olmaktan vaz geçerek askerliği meslek seçti, albaylığa kadar yükseldi. Rus edebiyatından ayrı olarak felsefe ve sosyal ilimlerle ilgilendi.

Kafkasya genel valisi Varantsoy Tiflis’te bir tiyatro binası yaptırınca (1850) bu tiyatroda oynanmak üzere piyes yazmaya başladı. Bunlar komedi türündendi. Hikâye-i Molla İbrahim Halil Kimyager (1850) [Kimyager Halil İbrahim Molla’nın Hikayesi]. Mösyö Yurdan Hekim-i Nebatat ve Derviş Mest Ali Şah Meşhur Cazuger (1850) (Bitkiler Alimi Mösyö Yurdan ile Meşhur Şahcı Derviş Mest Ali) Sergüzeşti Vezir Han-ı Serap yahut Lenkeran Veziri (1850) [Seraphan yahut Lenkeran Vezirinin Sergüzeşti]. Hırs-i Guldur Basan (1851) (Guldur Basan’ın İhtirası). Sergüzeşt-i Merd-i Hasis (1852) [Hasis Adamın Sergüzeşti]; Murafaa Vekillerinin Hikayeti (1855); Adanmış Kevakip yahut Hikayeti Yusuf Şah (1856) [Aldanmış Yıldızlar yahut Yusuf Şah Hikayesi] adlarındaki bu piyesler 1859 yılında bir arada basıldı.

Temsilat-ı kabudan Mirza Fethi Ali Ahundzade’nin piyeslerinin önemi halk dili ile ve halkın günlük meseleleri ele alınarak yazılmış olmasından gelir. Ayrıca Türk telif tiyatro eserlerinin ilk örneklerindendir. Ahundzade, Azerbaycan uyanış edebiyatının öncülerindendir. Doğu kültürüyle batı kültürünü birleştirme ve batıya yönelme onun başlıca özelliğidir. Piyesleri Rusça ve Farsçaya, bazıları da Almanca ve Fransızcaya çevrilmiştir. Abundzade doğu dünyasının kalkınması ve batı medeniyetine ulaşabilmesi için Arap harflerinin ıslahını şart görüyordu. Binbaşıyken Kafkasya genel valisinin yanında doğu dilleri tercümanlığı yaptı. Bu münasebetle Tahran ve İstanbul’da çeşitli ilim adamları ile temaslarda bulundu. Bu sırada (1863) Arap alfabesinin yeniden düzenlenmesi hakkında hazırladığı raporu sadrazam Fuad Paşaya sundu. Rapor incelenmek üzere Cemiyet-i İlmiye-yi Osmaniye’ye verildi. Cemiyet ayrıca Ahundzade’yi de dinledi ise de bir sonuca varılamadı. Fakat o Arap harflerinin değiştirilmesi konusundaki inancını ve davasını hayatı boyunca savundu. 1878 yılında vefat etti.

Yorum Ekle

Click here to post a comment