A Harfi Ansiklopedi Nedir?

AKAÇLAMA

Akaçlar açarak bataklık kurutma veya birikmiş suları akıtma işine denir. (Tefcir veya drenaj da denir.) Akaçlama nemli toprakları sağlığa kavuşturur.

Vücudun belli bir noktasında, ya kendiliğinden (apse), ya da bir cerrahi müdahale sonucu meydana gelen sıvı toplanmalarını boşaltmağa yarayan tedavi usulüdür. Akaçlama, boru, dren, fitil vb. ile yapılır. Maksat yaranın kapanmasını engellemektir. Dişçilikte, apselerin akaçlanması termokoter ile yapılır. Diş kökü çevresindeki doku bozukluklarının akaçlanması ise delme ameliyatını ve diş kökü için perdahlanmasını gerektirir.

Akaçlama havzası, suları, adı geçen usul ile bir akarsu tarafından boşaltılan bölgedir.

Gaz sanayinde, Boruların veya hat kollarının gaz kaçırmasını önlemek için kullanılan boru düzenidir.

Flaman akacı, kapaklı, hat kollarını muhafaza eden bir tahta kanal çeşididir.

Havalandırma akacı, yer altındaki bir kaçaktan gelen gazın toprak dışına aktarılmasını sağlayan akaçların bütünüdür.

Su ile akaçlama, bir petrol yatağından zorlama usulü ile petrol artıklarını çıkarma usulüdür. Bunun için, yüksek basınçlı pompalarla gerek yatağın suyla kaplı bölgesine gerek o çevredeki yağ düzeyine su püskürtülür. Bu işlemde, daha önce açılan kuyulardan ve gerekirse, su hücumuna uğramış eski kuyulardan yararlanılır (Eşanl. WATER-FLOODİNG).

Sıcak Su ile akaçlama, bir petrol kuyusu artıklarının sıcak su püskürterek zorlama usulüyle kazanılmasıdır.

Ateş ile akaçlama, bir petrol yatağındaki yağın bir kısmı yakılmak suretiyle, diğer kısmının sıcaklığını yükseltmek ve bunun kuyuya doğru akmasını kolaylaştırmak için başvurulan zorlama usulüdür. (Eşanl. FİRE-FLOODİNG.)

Buharla akaçlama, bir petrol yatağının, buhar püskürtülerek, yağ vermeğe zorlanmasıdır. (Eşanl. STEAM-FLOODİNG.)

Akaçlama pulluğu, akaçlama hendeklerinin yönünü çizmek için kullanılan pulluktur.

Akaçlama, bir toprağı fazla suyundan kurtarmak amacı ile yapılır. Bunun için en basit işlem, en keskin meyil yönünde, üstü açık hendekler açmaktır. Genellikle, altlarına künk veya taş döşendikten sonra bu hendekler kapatılır. Uç uca eklenmiş akaçlama künkleri, bir metrede ortalama 3 mm.lik bir meyille, kolektör denilen ve en keskin meyil yönünde sıralanmış daha büyük bir su yoluna akar. Bu yol da bir emici kuyuya veya altında su geçirir derin tabaka bulunan bir deliğe ulaşır. Toprak altında çalışan (çizginin 0.20-0,30 m. derinliğinde) ve köstebek pulluk veya akaçlama pulluğu diye adlandırılan özel pulluklar, toprak altını yeteri kadar ufalar ve künk döşenmeden akaçlamayı sağlar. Ama böylece elde edilen sonuç pek istikrarlı olmaz.

Nemli toprağının fazla suyu akaçlama kanalları veya gözenekli akaçlama boruları ile akıtılan topraklara akaçlama havzası denir. Suları belli bir akarsu (ırmak, çay) tarafından boşaltılan alanlar o akarsuyun adı ile (Sakarya akaçlama havzası), birçok akarsu aracılığı ile bir denize boşaltılan bölgeler, akarsuların kavuştuğu denizin adı ile (Karadeniz akaçlama havzası) anılır. (Akaçlama havzası yerine bazen aklan terimi de kullanılır. Türkiye’nin Karadeniz aklanı.)

Akaçlama sapması, lav akıntısı, buzul birikintisi, toprak kayması vb. gibi sebeplerle, bir kesiminde çığırının tıkanması üzerine, bir eşik üzerinden akarak kendisine yeni bir çığır meydana getiren akarsu. (Aynı akarsu bir süre iki ayrı havzaya ait iki kolu besleyebilir. Kanada kalkanında, akaçlamanın, buzul devri sonrasında yeniden düzenlenmesinden doğmuş bu türlü akarsu örneklerine rastlanır.

Akaçlama, yani bir petrol veya tabii gaz yatağı muhtevasının cepten kuyuya akması, kuyu dibindeki basıncın suni olarak arttırılması esasına dayanan bazı ek zorlama usulleriyle geliştirilebilir.

Su ile akaçlama, başlangıçta, Amerika’da eğri kuyular gibi kanunsuz sayılmış olan bu akaçlama, tabii su itişi gibi ilk çıkışta elde edilen yağ kadar bir verim sağlar ve bu yolla yüzde 40-80 yağ çıkarılır. Püskürtme suyu, kısmen kuyu başları ayırıcılarından gelebilir. Bu da mahalli imkanlardan tasarruf sağlar fakat üretici kayanın Fe ve Mn iyonları etkisiyle meydana gelen hidroksitler ile tıkanmaması için bu suya bazı işlemlerin uygulanması gerekir.

Akaçlama, yer değiştirecek yağ ile doğrudan doğruya temas eden bir ısı katkısı kullanarak da geliştirilebilir. Böyle bir metot, hidrokarbonların koyu, hatta katı olduğu zaman çok işe yarar.

Sıcak su ile akaçlama, adi water-flooding’e göre daha da iyi sonuçlar verir. Çünkü ısı etkisiyle, ortamdaki yağ termik bir genişlemeye uğrar ve akıcılığı artar.

Buharla akaçlama veya «steam-flooding», daha karmaşıktır. Bunun esası, yeryüzünde bulunan kazanların verdiği su buharını püskürterek, kuyuya yakın olan petrol cebi kısmını 140°C’ye kadar ısıtmak, petrolün yumuşak bir damıtılmasını sağlamak ve akışı geliştirmektir. Püskürtme, ya özel bir kuyu vasıtası ile sürekli olarak, ya işletme kuyusundan faydalanılarak ve «kuff and puff» adı verilen ve birbirini takip eden ısıtma ve çıkarma işlemleriyle sağlanır. Bu usul, iktisadi olmamakla beraber, kalan petrolün yüzde 90 oranında kazanılmasına imkân verdiğinden gittikçe daha fazla kullanılmaktadır.

Ateşle akaçlama, bir mahalli yakma tekniğidir. Gereken hava, kompresörlerle kazının dibine kadar gönderilir ve hidrokarbonlar, üretim bölgesi düzeyine indirilen bir elektrikli yakma aletiyle veya bir gaz ocağı ile ateşlenir. Bundan sonra, yakma aleti, azot göndererek işlemez hale getirilir ve yanma, hava ile beslendiği sürece yayılarak önündeki yağı keşif kuyularına doğru sürer. Böylelikle 400°C’yi bulabilen sıcaklıklar elde edilir. Bunun sonunda damıtlama, kraking ve çözündürme olayları yan etkileriyle artar ve cepteki basınç tekrar hızla eski değerini bulur. O kadar ki, yanan az miktarda yağ hesaba katılmazsa, geri kalan yağın tümü, hiç olmazsa nazari olarak elde edilebilir. Bununla beraber, belli bir derinliğe varılırsa, bu usul çok pahalıya mal olur. Aslında bu usul, ancak gerekli kalınlıkta kum tabakaları gibi, yüksek ve tek düze gözenekli ve geçirgenlik gösteren kayalarda iyi sonuç verir.

Bitümlü kumların işletilmesi için nükleer enerjiye de başvurulabilir. Nevada’da yapılan deneyler, temiz H bombalarının kullanılması ile radyoaktiflik tehlikesinin hemen hemen ortadan kalktığını, fakat patlama noktasındaki çok yüksek sıcaklıkların, kayaların camlaşmasına yol açtığını doğrulamıştır. O zaman, petrol yatağını gerginliğine kavuşturmak için gerektiği kadar güçlü bir hidrolik parçalama etkisine baş vurmak gerekir.

Yorum Ekle

Click here to post a comment