A Harfi Ansiklopedi Nedir?

AKADEMİLER

ALMANYA

Tabiat Meraklıları akademisi,

1651’de Schweinfurth’ta Doktor Bausch tarafından kuruldu. 1742’de ise, Leopoidine adını aldı. Akademi, çeşitli konularla ilgilenir ve özellikle hekimlerden, karşılaştıkları bütün garip olayları bildirmelerini ister.

Berlin İlimler Akademisi,

Leibniz’in etkisiyle 1700 yılında 1. Friedrich tarafından kurulan Berlin ilimler derneği, 1743’te 2. Friedrich çağında, Prusya Kraliyet ilimler ve Edebiyat akademisi adını aldı. Akademinin muhtıraları, 1746’dan 1804’e kadar Fransızca yazıldı. Akademi Alman ilminin gelişmesinde önemli bir rol oynadı. Çok büyük çalışmalara girişti. Bunlar arasında, Grek ve Latin kitabelerinin Corpus’unu sayabiliriz. Ayrıca, Pertz’in başlamış olduğu Monumenta Germaniae’nin yayınlanmasını yönetti. Akademi, 1946 yılında Doğu Almanya hükumeti tarafından, S.S.C.B. İlimler akademisi örnek alınarak yeniden düzenlendi. Adı Berlin Alman akademisi olan bu kurum, çalışmalarını ilmi araştırmanın bütün alanları ile ilgilenecek biçimde genişletti ve öğrenimin düzenlenmesinde yol gösterici bir rol oynamağa başladı.

BELÇİKA

Belçika Kraliyet Akademisi,

1772’de, Hollanda imparatoriçesi Marie-Therese tarafından kurulan ve 1845’te yeniden düzenlenen bu akademinin üç kısmı vardır. Edebiyat, güzel sanatlar, ilim. Üye eksiklerini bu kısımlar içinde tamamlar. Akademide filozofların, tarihçilerin, dil uzmanlarının ve hukukçuların çoğunlukta olmalarına karşılık, edebiyatçıların, romancıların, şairlerin sayıca az olduğu görülmüş ve bundan dolayı şu ikinci akademi kurulmuştur.

Fransız Dili ve Edebiyatı Kraliyet Akademisi,

1920 yılında, o sırada İlim ve Sanat bakanı olan yazar Jules Destree’nin teklifi üzerine, Kral 1. Albert tarafından teşkil edilen bu topluluk kırk üyeden kuruludur. Bu üyelerin yirmisi edebi unvanla seçilmiş Belçikalı, on’u filoloji uzmanı Belçikalı ve kalan on’u da bu unvanlardan biriyle seçilmiş yabancı üyedir. Bu sonuncu sınıfta Fransızlar daima çoğunlukta olmuş ve bu durum günümüze kadar sürmüştür.

ÇİN

Çin Akademisi (Academia Sinica),

Yeni Çin Hükümeti tarafından 1949’da kurulan teşekkül. 1929’da kurulan Pekin Milli akademisinin ve 1928’de kurulan eski Academia Sinica’nın yerini almıştır. Amacı «Çin’de ilimleri teşvik etmek ve geliştirmek» tir. 1956- 1957’de, Çin’de ilimlerin gelişmesini sağlamak için on iki yıllık bir plan hazırlanmıştı. Fakat, hükumet, araştırma alanında güdülecek milli politikayı ancak kendisinin tayin edebileceğine karar vererek, Akademi dışında, otuz üyelik bir ilmi planlama komitesi kurdu. Çin akademisinin, büyük Çin şehirlerine dağılmış yüze yakın ihtisas enstitüsü, her eyalette, kendi laboratuvarları ve ihtisas enstitüleri bulunan bir şubesi vardır.

FRANSA

1 Eski Akademiler

Saray Görevlileri akademisi (Academie Palatine),

Devlet yönetiminde Charlemagne’a yardımcı olan okumuşların teşkil ettiği bir topluluktu. Bunlar sarayda, Ecole Palatine diye adlandırılmış bir okulu yönetiyorlardı. Üyeler arasında, Alcuin, Paulin d’ Aquilee ve Eginhard vardı. Bu akademi Charlemagne çağının ve daha sonraki yılların şaşırtıcı Rönenansına yardımcı olmuştur.

 Saray akademisi (Academie du Palals),

1574’te 3. Henri tarafından kurulmuş olan bu akademi 9. Charles’ın himaye ettiği ve J. A. de Baif tarafından 1570’te kurulmuş olan Müzik ve Şiir akademisinin yerine geçti. Pibrac’ın etkisi altında, bu akademide felsefe ve ahlak tartışmaları yapıldığı ve böylece kuruluşun, İtalya’daki platoncu akademileri taklit ettiği görüldü. Akademide en önemli rolü oynayan Desportes’un çevresinde, Jamyn ve Madam Retz ve Lignerolles gibi kimseler bulunuyordu.

Florimontane akademisi (Academie Florimontane),

İtalya’da daha önce kurulmuş olan akademiler örnek alınarak François de Sales ve hukukçu A. Favre tarafından 1606’da kurulan edebiyat topluluğudur. Bu akademi uzun yıllar faaliyette bulundu. 1851 Yılında, Annecy’li ilim adamları grubu, aynı ad altında bir topluluk kurdular. Bu topluluk hala mevcuttur.

Kraliyet Resim ve Heykel akademisi (Academie Royale de Peinture et de Sculpture),

Ressamların ve heykeltıraşların gelenekleşmiş hakimiyetine karşı uzun zaman mücadele edecek bir akademinin kurulmasına da (1 Şubat 1648) önayak olanlar, Le Brun, Testelin kardeşler ve Juste d’Egmont’dur. Buna karşılık, hakimiyetlerini korumak isteyen ressam ve heykeltraşlar da Academie de Saint-Luc adı altında toplandılar ve loncaya dahil olmayan kimselerin resim veya heykel yapmasını engellemek imtiyazının kendilerine ait olduğunu iddia ettiler. Ama 1655’te resmi makamlarca, 1648’de kurulmuş olan birliğe, «Kraliyet akademisi» adını alma hakkının verildiği ve ancak bu akademi üyelerinin kral ve kraliçenin ressam ve heykeltraşları olabileceği bir kararname ile ilan edildi. Akademi önce Louvre’a (1656-1661) daha sonra Palais Royale’e (1661-1692) yerleşti. Sonunda, yeniden Louvre’a taşındı.

Kraliyet Müzik akademisi (Academie Royale de Musique),

1669’da kurulmuş olan bu akademinin amacı, Fransızca metinlerle oynanan operalar temsil etmekti. Çeşitli tartışma ve kavgalara katılanların (Lully Rameau, Gluck) karşılaştığı bir alan olan kuruluş, bugün Academie Nationale de Musique (Milli Müzik akademisi) adı altında faaliyetini sürdürmektedir. Paris Operası Tiyatrosu budur.

2 Fransız Enstitüsü (İnstitüt de France) Aşağıdaki beş akademiden kurulmuştur.

Fransız akademisi (Academie Française)

Fransa’da devlet tarafından tanınmış ve bir yönetmeliğe bağlanmış ilim adamları ve edebiyatçılar topluluklarının en etkili olan Fransız akademisi, esasında Richelicu’nün eseridir. Bu büyük zeka, daha 1634 yılında dilin gözetilmesini ve dil kurallarına uygun davranılmasını sağlamakla görevli bir topluluğun lüzumlu olduğunu fark etmişti. Kral 13. Louis’in verdiği berat ile, 1635 yılından itibaren Akademinin kurulması imkanını sağladı. İki yıl sonra meclis bu belgeyi tescil etti. O tarihten itibaren Akademi, ihtilal yılları dışında sürekli olarak faaliyette bulunarak görevlerini yerine getirmiştir. 1793’te feshedilen Akademi, başlangıçta sadece dört usulü bünyesinde toplayan Fransız enstitüsünün bölümlerinden biri olarak 1803’te yeniden kuruldu. Kendi adı ile anılması için Restorasyon devrine kadar beklemesi gerekti. Akademinin kurucusu tarafından öngörülmüş olan çeşitli çalışmalardan yalnız biri, yüzyıllar boyunca bu topluluğun dikkatini üzerine çekmiş ve sıkı bir şekilde yürütülmüştür. Gerçekten de Akademi, 1694-1932 arasında Lügat’inin sekiz baskısını yayımlamıştır. Lügatçilik tekniği konusunda gerçekleştirilmiş olan ve kelime hazinesiyle gramerdeki gelişmeleri takip eden belli birtakım değişiklikler hariç, bu lügat, kelimelerin alışılmış kullanılışını gösteren bir kaynak olmakta devam etmektedir. Ne ansiklopedi ne de etimoloji esasına dayanır. Verdiği örnekler, yazarların kullandığı dilden değil, konuşma dilinden alınmıştır. Kelimelerin gelişmesini, dile girişlerini, halkın zorlaması ile değişikliğe uğramalarını, belli birtakım kelimelerin ve deyişlerin bir yana bırakılmasını ve hatta ortadan kaybolmasını incelemek isteyen kimse lügatin birbiri ardından yayınlanmış baskılarına baş vurabilir. İmla değişiklikleri büyük bir ihtiyatla kabul edilmiştir.

Akademide çalışmalar bir komisyon tarafından yürütülür. Toplulukların veya fertlerin sordukları sualler incelenir, gerekiyorsa cevap verilir. Akademi, kurucusunun dileğine uygun olarak, 1933’te bir gramer yayımlamıştır. Fransız diliyle ilgilenen bütün lügatçiler bu gramere sık sık başvururlar.

Richelieu’nün bu teşebbüsü, hareket noktası olarak, Conrart’ın evinde bir araya gelen birtakım edebiyatçıların kurduğu bir topluluğa dayanıyordu. Akademici sayısı, bir bakıma kısa sayılabilecek bir süre içinde on ikiden kırka yükseldi. Akademinin sadece edebiyatçılardan kurulu bir topluluk hüviyetinden sıyrılması da uzun sürmedi. Daha 17 yüzyılda ve tabiatı ile 18. yüzyıl boyunca, edebiyatçıların arasına çeşitli mesleklerden insanların, diplomatların, hukukçuların, markisinden prensine kadar her türlü asilzadenin, devlet adamlarının, mareşallerin, sosyologların, pedagogların, hatta bir de hekimin katıldığı görüldü. Az çok sürekli bir şekilde, mevcudun yarısında biraz fazlasını temsil eden edebiyatçılar arasında da daha Akademinin kurulduğu yüzyılda, şairler ve tiyatrocular, bir masal yazarı, alimler, ahlakçılar, filozoflar, mütercimler, tarihçiler, vakanüvisler, tenkitçiler, kitaplık uzmanları ve bir romancı yer almıştı.

19 yüzyılda, gazetecilik de Akademide bir üye tarafından temsil edildi ve genç o sıralarda, romancıların ve tiyatrocuların sayısı arttı. İlimler Akademisi ile iletişim kurabilmek için bir veya iki kalburüstü ilim adamına Akademi üyeliği teklif etmek de o yıllarda gelenek halini aldı. Üye koltuklarından birinin büyük bir sanatçıya ayrıldığı da oldu. Bugün artık koltuk diye bir şeyin kalmadığı, daha doğrusu koltukların yerini iskemlelerin aldığı bilinmektedir. 17. yüzyılın sonunda da böyleydi. Fakat büyük asilzadeler ile rahiplerin, o sıralarda, öteki üyeler gibi iskemlelerde oturmak istemeyip kendilerine koltuk tahsis ettirmeye kalkışacakları tuttu. Bunun üzerine, Richelieu’nün siyasetini sürdüren, yani kodamanların nüfusunu kırmak ve ileride aydınlar diye anılacak sınıfı desteklemek isteyen 14. Louis, kırk tane koltuk gösterdi. O gün bugündür, cinsi ne olursa olsun, Akademideki oturulacak yerlere Fransız koltuk derler.

Akademi üyelerine «ölümsüzler» denmesi ise, Akademinin dövizi olan ölümsüzlüğe deyiminden gelmedir. Üzerinde bu dövizin kazılı olduğu tahta oyma kapılar, ikinci Dünya savaşından az önce bulunmuş ve yerlerine konmuştur.

Akademi yönetmeliğinde, ikamet ile ilgili bir madde vardır. Akademi oturumlarına katılanların sayısını arttırmak için konulan bu maddeye göre, Akademi üyeliğine adaylığını koyacak kimsenin Paris’te oturması şarttır. Ne var ki, bu adayların çoğu seçimi kazanıp Akademi üyesi unvanını alır almaz, gidip taşraya, hatta yabancı bir memlekete yerleşir ve ancak yolları düştükçe Paris’e şöyle bir uğrayıverirler.

Akademinin kurulmasından bu yana geçen üç yüzyıllık süre içinde ancak iki üye istifa etmiştir. Monsenyör Dupanloup (1871) ve Pierre Benoit (1959). İhraç olayları nadirdir. 18. yüzyılın sonuna kadar ihraç edilen üye sayısı üçü pek geçmez. İkinci Dünya sava­şının sonunda, Paris işgalden kurtulunca, Fransız hükümeti birçok üyeyi ihraç etmişti. Akademi, hükümetin bu kararlarına boyun eğmek zorunda kaldı. Öteki akademilerde seçimin yürürlüğe girmesi sadece Bakanlığın onayına bağlı olduğu halde, Fransız akademisindeki seçimler Devlet başkanının tasvibine sunulur. Bu adet, Akademi ile kral arasındaki hamilik ilişkisinin, yüzyıllar ötesinden bu yana sembolik olarak sürdürülmesidir. Daha son zamanlara kadar, yönelim kurulu üyeleri, Devlet başkanından bir randevu rica eder ve yeni seçilen arkadaşları ile beraber Elysees sarayına giderlerdi. Genel eğilim, özellikle 1944’ten sonra, aşırı teşrifattan kaçınılması yolundadır. Çoğu zaman, yönetim kurulu üyeleri Devlet başkanının onayını almak için resmi bir ziyaret yapmakla yetinirler.

Adaylığını koymak için adet, müdür veya daimî sekretere, maksadı kesinlikle belirten bir mektup yollamaktır. Fakat aday, istisnai olarak, adaylığını bir Akademi üyesi tarafından da koydurabilir. Geleneğe uygun olarak üye ziyaretlerinde bulunmak da tavsiye edilir. Ne var ki, bugüne kadar birçok aday bu ziyaretleri yapamamış veya yapmaktan kaçınmıştır. Seçilen adayın tam manası ile Akademi üyesi sayılabilmesi için, halka açık bir oturumda ve Akademi binasının içinde bir teşekkür nutku vermesi şarttır. Selefin ölümü sırasında Akademinin müdürü olan üye, bu nutka başka bir nutuk ile cevap verir. Bu kaideye de uyulmadığı olmuştur. Bazı yeni seçilen adaylar ya hasta oldukları için veya nutkun verileceği tarihten önce öldükleri için Akademiye teşekkür edememişlerdir.

Akademi üyelerinin kıyafeti bir üniforma değildir, çünkü, gerek zeminin (genellikle siyah veya koyu mavidir), gerek işlemelerin rengi farklı olabilir. Bu kıyafet, iki köşeli şapka ve pelerin ile tamamlanır. Akademinin restorasyonundan sonra kılıç kuşanmak da adet haline gelmiştir.

Halka açık yıllık toplantılar ve yeni seçilenlerin kabul törenleri dışında Akademinin bütün oturumları gizlidir. Unvan ve mesleklerin çeşitliliğine rağmen, Akademide bölüm yoktur. Fransa’daki diğer akademilerden farklı olarak muhabir veya ortak üye de seçmez. Akademi, doğrudan doğruya veya vasiyetle yapılan bağışları kabul etmeye yetkilidir. Bunlar vakıf halinde işletilir ve alacak kalıntıları ile de Akademinin her yılın ilkbaharında dağıttığı mükafatlar karşılanır. Vasiyet ile yapılan bağışlar, devlet fonu olarak yatırılmak şartı ile vergiden muaftır. Bu bakımdan da enflasyon ve devalüasyon gibi iktisadi krizler Akademiye de tesir eder. Mükafatların miktarını arttırabilmek için, bazı yıllar birtakım ödüllerin verilmesinden vaz geçildiği olur. Fakat bu tutum bazen varislerin itirazına yol açar. Akademi, vasiyet ile yapılan bir bağışı, vasiyetnamede yerine getirilmesi zor şartlar bulunduğu gerekçesi ile kabul etmek istemez ise, devlet konseyinin onayını almak zorundadır. Akademinin verdiği mükafatların bir kısmı ahlak, bir kısmı da edebiyat mükafatlarıdır. Bu mükafatların veriliş şekli, hemen daima, bağışta veya vasiyette bulunan kimse tarafından kesinlikle belirtilmiştir.

Akademi üç kişilik bir yönetim kurulu tarafından idare edilir. Salt çoğunlukla üç aylığına seçilen müdür, sırasında müdüre vekalet eden ve üç aylığına seçilmiş şansölye, kaydı hayat şartı ile seçilen (istifa edene pek rastlanmaz) ve uzun yılların verdiği tecrübe ile Akademinin adetlerini, ihtiyaçlarını ve görevlerini çok iyi bilen daimî sekreter. Sekreter, aynı zamanda işlerin yürütülmesinde kendisine yardımcı olan üç üyeden kurulu bir idari komisyonun da başkanıdır.

Akademi, Enstitünün öteki kısımları ile beraber, ortaklık mülklerinin idaresine ve genel toplantılara katılır. Günlük olayların, mülk idaresinin veya beş kısım tarafından ortaklaşa verilen ödüllerin ortaya çıkardığı meseleler bu genel toplantılarda görüşülür ve bir hal şekline bağlanır. Akademi, üyelerinden bazılarını Enstitünün merkez idare komisyonu denilen komisyonuna delege olarak gönderir.

Bazı ilim kuruluşlarından, ortaklaşmalardan, devletten veya yabancı memleketlerden gelen davetlere, Akademi, üyelerinden bir veya birkaçını görevlendirerek cevap verir.

Akademi, bazı durumlarda mesajlar gönderir veya dileklerde bulunabilir. Mesela 1957 yılında, ortaöğretim reformu hakkında Akademi üyelerini aydınlatacak yetkili bir kimsenin gönderilmesini Eğitim bakanlığından istemiştir.

Dillerini korumak ve edebiyatın gelişmesine yardımcı olmak isteyen başka memleketlerdeki çeşitli kuruluşlar, kendilerine örnek olarak Fransız akademisini seçmişlerdir.

Yazıtlar ve Edebiyat akademisi (Academie des lnscriptions et Beles-lettres),

1663’­ te, Colbert’in önayak olması ile, Petite Academie (Küçük Akademi) adı altında kuruldu.

Günümüzde, Yazıtlar ve Edebiyat akademisi’nin kırk asli üyesi (daimî sekreter dahil), beşi Paris’te onu taşrada bulunan on beş yardımcı üyesi, yirmi yabancı ortak üyesi ve yetmiş yazısına üyesi (kırkı yabancı, otuzu Fransız) vardır.

İlimler akademisi (Academie des Sciences),

1663’te, Colbert tarafından Academie Royale des Sciences (Kraliyet İlim akademisi) adı ile kuruldu. Akademinin altmış sekiz asli üyesi vardır. Bunların ikisi daimî sekreterdir. Geri kalan altmış altı üye, altışar üyelik on bir gruba ayrılmıştır. Bu gruplar iki kısımda toplanır. Matematik ve fizik ilimleri kısmı (geometri, mekanik, astronomi, coğrafya, denizcilik, fizik), kimya ve tabiat ilimleri kısmı (kimya, jeoloji, botanik, zooloji, köy ekonomisi, tıp ve cerrahlık). Akademinin, ayrıca ikinci dereceden on üyesi, on iki geçici üyesi, ilmin sanayie uygulanması ile uğraşan kısımda (bu kısım 1918’de kurulmuştur) altı üyesi, yirmi yabancı ortak üyesi ve yüz yirmi yabancı veya Fransız yazışma üyesi vardır. 1955 Yılında, Akademi, Comite Consultatif du Langage Scientifique’i (İlim Dili Danışma komitesi) kurmuş ve yönetimi altına almıştır.

Manevi ve Siyasi ilimler akademisi (Academie des Sciences Morales et Politiques),

Bu akademi, milli Convention tarafından, 1795 yılında, Enstitünün teşkil edildiği sırada kuruldu. Asli üyelerin sayısı kırkı (bunların biri daimî sekreterdir) bulur ve bu üyeler beş kısma dağılmıştır. Felsefe, ahlak, yasama, amme hukuku ve hukuk ilmi, siyasi ekonomi, istatistik ve maliye, coğrafya ve tarih. Akademi saflarında ayrıca on serbest üye, on iki yabancı ortak üye ve altmış yazışma ü­yesi yer almıştır. Manevi ilimler akademisinin birçok yayını arasından örnek olarak şu ikisini sayabiliriz. Catalogue des Actes de François 1 (François 1 Kararnamelerinin kataloğu) ve Ordomances des Rois de Fran­ce (Fransa Krallarının talimatnameleri).

Güzel Sanatlar akademisi (Academie des Beaux-arts)

Enstitü kurulduğu sırada (1795) yazarlar ve sanatçılar, edebiyat ve güzel sanatlar kısmı içinde bir araya getirilmişlerdi.1816’da kısımlar tekrar akademi adını aldı ve sanatçılar yazarlardan ayrıldı. Güzel Sanatlar Akademisi, Roma’daki Fransız akademisini kontrol eder, yarışmalar düzenler öğrencilerin çalışmalarını inceler ve bu konuda görüşlerini belirtir. Her yıl, genel bir toplantıda birincilik kazananların kimliği açıklanır ve bu vesileyle, opera orkestrası tarafından bir konser verilir. Akademinin, Madrid’­ deki Casa Velazquez’e karsı da buna benzer bir görevi vardır. Güzel Sanatlar akademisinde, altı kısma ayrılmış elli üye bulunur. Üyelerin on dördü resimi sekizi heykel, sekizi mimarlık, dördü gravür, altısı müzik, onu serbest üyelik (sanat yazarları, tenkitçiler, sanat severler) kısımlarındadır. Daimî sekreter bu sonuncu kısımda yer alır. Ayrıca Akademi’nin, on yabancı üyesi, elli yabancı veya Fransız yazışma üyesi vardır.

Goncourt akademisi (Academie des Goncourt). Bk. GONCOURT.

Mallarme akademisi (Academie Mallarme). Bk. MALLARME

Akademi nişanları (Fransız),

Fransa’da 1921’den beri Milli Eğitim bakanlığı tarafından verilen bu nişanlar, on gruba dahil kimselere verilmektedir. Bunlar, artık yalnız öğretim görevlileri olmayıp, güzel sanatların, edebiyatın, ilimlerin gelişmesine hizmet edenler ile askeri hazırlık ve beden eğitimi gibi sahalarda faydalı hizmetleri görülenlerdir. Yukarıda adı geçen nişanların yerini akademik palnı nişanları almıştır. Bunun, şövalye, ofisiye ve komandör olarak üç rütbesi vardır. Eğitim bakanının başkanlık ettiği bir nişan tevcih meclisi bu işle meşgul olur. Şövalye rütbesi otuz beş yaşındakilerden başlamak üzere, ofisiye ve komandör rütbeleri ise şövalye rütbesinde beş yıllık bir kıdem tamamlandıktan sonra verilir. Evvelce üniversite ve akademiler mensupları nişanını almış olanlar için bu yeni nişanın, şövalye ve ofisiye rütbelerine sahip olabilme hakkı 1956’da kabul edilmiştir.

İNGİLTERE

Britanya akademisi

Bu topluluğun amacı, tarihi, felsefi ve filolojik incelemeleri teşvik etmektir. Londra’da bulunan bu ilim top­luluğu ilk toplantısını 17 Kasım 1901’de yaptı ve 7. Edward’ın 8 Ağustos 1902 tarihli bir beratı ile resmen tanındı. Azami yüz üyeden (Jellows) teşekkül eder. Her yıl başkan seçimi yapılır. Eski bir başkanın yeniden seçilmesi için zaman tahdidi yoktur. Ayrıca Akademi, şeref üyeleri ve yabancı yazışma üyeleri de seçebilir.

Londra akademisi (Royal Society of London for İmproving Natural Knowledge). Bk. KRALİYET derneği

Londra Kraliyet akademisi (Royal Academy of Arts)

Ressam Joshua Reynolds’ın önayak olması ile 1768’de kurulan ve hem güzel sanatlar akademisi hem de okulu sayılabilecek birliktir. Bu Akademi, otuz ressam, altı heykeltıraş, dört mimar, ortak üye niteliğinde altı gravürcü ve bütün profesörlerden meydana gelmiştir. 1869’dan beri Burlington House’a yerleşmiştir.

İSPANYA

İspanya Kraliyet akademisi (Real Academia Espanola),

1713’te 5. Felipe’nin himayesinde kurulan ve bir yıl sonra bu kral tarafından statüsü resmen kabul edilen bu akademinin amacı, İspanyol dilinin kelimelerini en arı şekilleriyle tespit etmek ve geliştirmektir. Başlangıçta, Akademinin yirmi dört üyesi vardı. Daha sonra üye sayısı otuz altıya çıkarıldı ve buna otuz da yabancı yazışma üyesi eklendi. Akademi’nin yayımlamış olduğu edebi çalışmalar arasında ünlü Diccionario de Atttoricades (Otoriteler Lügatı) [6 C. 1726-1739], Lope de Vega’nın külliyatının güzel bir baskısı (15 C., 1890.), Cervantes külliyatının ilk baskısının tıpkıbasımı ve özellikle Kısa Lügat’ının ardı ardına yapılan baskıları sayılabilir.

İSVEÇ

İsveç akademisi (Svenska akademien), 1786 yılında Fransız akademisini örnek olarak alan 3. Gusta tarafından İsveç dilini düzenli hale sokmak ve geliştirmek amacı ile kuruldu. Üyelerinin sayısı on sekiz olarak tespit edildi. İsveç akademisi, 190l’den beri Nobel Edebiyat ödülünü verir. Aynı yıl, yine 3. Gustav tarafından Kraliyet Edebiyat, Tarihi Arkeoloji akademisi de kurulmuştur.

Stockholm Kraliyet ilimler akademisi (Kongliga Svenska Vetenskaps akademien), 1739’da aralarında Carl von Lienne’nin de bulunduğu 6 ilim tarafından kurulan bu akademi, en çok yüz kırk İsveçli üyeden (bu üyeler on iki kısma ayrılmıştır) ve y z sekiz yabancı ortak üyeden meydana gelir. En tanınmış üyeleri arasında Svedberg, Siegbahn, Tiselius ve Theorell sayılabilir. Akademi, Nobel, fizik ve kimya mükafatlarını verir. (Bk. NOBEL MÜKAFATI.)

Uppsala Kraliyet İlimler akademisi (veya derneği) (Regian Societas Scieniorum), 1710’da ilim adamı erik Benzelius’un ön ayak olması ile kuruldu ve 1728’de resmen tanındı. Görevi, edebiyat ve dil ile aekeoloji ve başka ilimlerle ilgilenmektedir. Yüz yirmi İsveçli ve yüz yabancı üyesi vardır.

İTALYA

Arcadia akademisi (Accademia Arcadia), İsveç kraliçesi Kristin’in çevresindeki yazarların 1690 yılında Roma’da kurdukları edebi birlik. Bu yazarların amacı, Şiir sanatının incelenmesini tekrar değerlendirmekti. Akademi, 18. yy. boyunca klasiklik ve akılcılık ideali adına, o çağın fikir hayatında iyimserliği dile getiren zarif ve kolay bir şiir tarzını yüceltmiş ve sevdirmişti. Romantizme rağmen, bu akademi 19 yy. boyunca da yaşadı ve 1925’te Edebi ve Tarihi incelemeler enstitüsü haline getirildi.

Bologna akademisi (Accademia delle Scienze dell’İnstituto), 1960’da astronomi alimi Eustachio Manfredi tarafından kurulan bilim enstitüsü. Aralarında Manfredi’nin de bulunduğu ilk on altı üye bu akademiye Accademia degli İnquieti (Tasalılar Akademisi) adını takmış ve vecize olarak da ruh maddeye hakimdir anlamına gelen Mens agitat molem aforizmasını seçmişlerdi. 1711’de bu akademi, Bologna Üniversitesi ve Enstitüsüne bağlandı. 1802’de Napolyon tarafından milli enstitü haline getirildi ve ancak 1829’da ilk şekline döndü. 11. Clemens tarafından desteklendiği için daha sonraları Clemens akademisi diye anılan Resim, Heykel ve Mimarlık akademisi de bu enstitüye bağlandı.

Del Clemento akademisi (Accademia del Cimento), 1657’de Floransa’da kuruldu. Siyasi ve dini sebeplerden dolayı 1667’de çalışmalarını duyurdu. Dokuz üyeden kurulan bu topluluk ilgi çekici fizik tecrübeleri yapmış ve bu tecrübelerin sonuçlarını 1667’de Saggi’lerinde yayınlanmıştır.

Della Crusca akademisi (Academia della Crusca) 16. Yüzyılın ikinci yarısında Floransa’da kurulan bu birlik, Leonardo Salviati’nin katılması ile, özellikle 1582’den sonra büyük bir önem kazandı. İlk üyelerin belki de şaka yollu kabul ettikleri ad üzerinde bir elek resmi ll piu bel fior ne coglie (En zarif çiçeklerini toplar) yazısı bulunan bir arma ile süslenmişti. Gerçekten de Akademinin amacı, İtalyan dilini arıtmaktı. 1591 yılında bir lügat bastırmak tasarısı ortaya atıldı. Bu Vocabolario (Lügat) 1612’de yayınlandı ve birçok baskısı yapıldı (1623, 1691, 1729-1738). 1783 ile 1808 yılları arasında Floransa akademisi ile birleştikten sonra, Della Crusca akademisi tekrar bağımsızlığına kavuştu ve lügatinin yeni baskılarını çıkarmaya devam etti (1843, 1863, 1923). Faşist rejim sırasında, filoloji yayınlarına yönelmesi emredildi. 1955 yılında, İtalyan dilinin büyük bir tarihi lügatini yayınlamaya başladı.

San Luca Roma akademisi,

Ortaçağda, San Luca topluluğu adını taşıyan İtalyan ressamlar loncası. 15, yüzyılda Sanatlar üniversitesi olarak ortaya çıktı ve birçok yabancı ülkeden yüzlerce sanatçıyı üyeliğe kabul elti. 1577’de papa Gregrius 13. San Luca’nın manevi himayesi altında Roma’da bir Güzel Sanatlar akademisi kurdu. Bu kuruluş aynı zamanda bir sanat araştırmaları merkeziydi. Hükümetin yapmak istediği reformlara karşı durması, 1847’de bir Kraliyet Güzel sanatlar Enstitüsünün kurulmasına ve görevlerinin bu kuruluşa devredilmesine sebep oldu.

Vaşaklar Milli akademisi (Accademia Nazionale dei Lincei).

1603 yılında kont Federico Cesi”nin kurduğu bu akademide, aralarında Galileo’nun da yer aldığı ünlü ilim adamları bir araya gelmişti. Kurum, Cesi’nin ölmesi üzerine 1630’da ortadan kalktı. 1745 ile 1757 yılları arasında tekrar faaliyete geçti ama gerçek canlanışı 1801 yılında oldu. 1847’de Papalık akademisi halini alan kuruluş, 1870’te Papalık ilimler akademisi (Nuovi Lincei ve Kraliyet Milli akademisi (Dei Lincei) diye ikiye bölündü. Bu sonuncu kuruluşa 1875″ten itibaren manevi, tarihi ve filolojik ilimler sınıfı eklendi. Birinci kuruluşta ise matematik, fizik ve tabii ilimler kaldı. Faşist rejim sırasında, bu yeni rejimin kurduğu İtalya akademisine dahil edildi fakat 1944’te tekrar bağımsızlığına kavuştu ve lağvedilen İtalya akademisinin bütün görevlerini üzerine aldı.

POLONYA

Krakovi ilimler akademisi (Akademija Umiejetnosci), 1872’de kurulmuş olan bu akademi, özellikle Wroblewski ve Olszewski’­nin, gazlarını sıvı haline gelmesi konusunda yaptıkları çalışmalarla dikkati çekti, 195l’de lağvedildi.

Polonya ilimler akademisi (Polska Akademija Natık), 30 Ekim 1951 tarihli bir kanunla kurulan bu akademinin ilk üyeleri 1952’de tayin edildi. Akademi dört kısma ayrırır. Sosyal lumter felsefe, tarın, filoloji, hukuk ve iktisat), biyoloji ilimleri (tıp ve ta­rım), matematik ve fizik ilimleri (matematik, fizik, kimya, coğrafya, jeoloji) ve teknik ilimler. Hükümetle işbirliği yapan bu kurum, Polonya’daki ilmi araştırmaları plan1ar.

S.S.C.B.

Sovyet ilimler akademisi, Büyük Petro tarafından 1725 yılında kurulan Petersburg ilimler akademisi, Fransa’nın o zamanki dört büyük akademisine aşağı yukarı tekabül edecek şekilde kısımlara ayrılmıştı. Bu akademide sırası ile, Lomonossov, Ostrogradski, Çebişev, Butlerov vd. bilginler bulunmuş, buna karşılık Lobaçevski ve Mendelyev bu topluluktan çıkarılmışlardı. 1917’­ den sonra, Sovyet İlimler akademisi haline geldi ve kırk sekiz üyesi oldu. Bugün, Akademi’nin yüz kırk iki üyesi ve iki yüz sekiz yazışma üyesi vardır.

TÜRKİYE

Adında «akademi kelimesi bulunan kuruluşlar için bk. GÜLHANE TIP AKADEMİSİ, GÜZEL SANATLAR AKADEMİSİ, İKTİSADİ VE TİCARİ İLİMLER AKADEMİSİ, HARP AKADEMİLERİ KUMANDANLIĞI.

VATİKAN

Aquino’lu Tommaso ve Katolik Roma akademisi, Katolik Dini akademisi (180l’de kurulmuştur) ile Aquino’lu Tommaso Papalık akademisinin (1879’da kurulmuştur) birleşmesinden meydana gelen bu akademide (kuruluşu 1934) üç bölüm vardır. Teoloji, felsefe, hukuk-iktisat.

Papalık ilimler akademisi (Ponıifica Accademia delle Scienu), bugünkü statüsü ile 1936’da papa 11.Pius tarafından, Nuovi Lincei akademisini canlandırmak amacı ile kuruldu. Çeşitli milletlerden yetmiş üyesi vardır. Hatta bunlardan bazıları Katolik bile değildir.

Papalık Roma Tarih ve Arkeoloj i akademisi, ilk defa Pomponius Laetus tarafından 15. yy. da Roma’da kurulan Akademiyi 14.Benedetto 1754’te yeniden düzenledi.

Santa Cecilia akademisi, Roma Müzisyen Papazlar topluluğundan doğan milli müzik konservatuvarı 1566’da azize Cecilia himayesinde Papa 5.Pius tarafından kuruldu.

Teoloji akademisi, 1695’te kuruldu ve l707’de Kilise akademisine ve bu akademinin Roma’daki merkezine bağlandı.

Yorum Ekle

Click here to post a comment