A Harfi Ansiklopedi Nedir?

AKORT

Bir çalgıyı, doğru ses vermesi için ayarlama.

Armoni meydana getiren seslerin birleşmesi (Bk. UYUM). Üç, dört ve beş seslik akortlar vardır. Bunlar uyumlu ve uyumsuz diye ikiye ayrılır. Halk müziğinde düzen. (Telli çalgıların tellerini, belli sesleri verecek şekilde ayarlama demektir. Bağlamada, kara düzen, bozuk düzen gibi düzenlemeler vardır.) Bk. DÜZEN.

Akort anahtarı, piyano tellerini gevşetmeğe veya germeye yarayan âlet.

Akort etmek, telli bir çalgının akortunu yapmak.

Akortsuz, akort edilmemiş veya akordu bozulmuş [müzik aleti].

Tam akort, temel sesin (tonik), ara sesin (medyana) ve belirtici sesin (dominant) bir araya gelmesi. Bunlara bir de temel sesin oktavdaki karşılığı eklenir.

Akort, bir salınım (osilasyon) devresinin öz frekansını, verilen bir değere göre ayarlama işlemidir.

Akort bozma, salınımlı bir devrenin frekansını, ona uygulanan sinyalin frekansından ayrı bir frekansa getirmek.

Akort bozukluğu, salınımlı bir devrenin ona uygulanan sinyalden başka bir frekansa ayarı. Bir alıcıdaki en ufak akort bozukluğu dinlemeyi zorlaştırır. Akort düzeni, istenen frekanslara ayarlanabilen bir salınım devresini meydana getiren düzenin bütünü (bobinler ile değişken kondansatörler ve ayar tertibatı).

Akort indikatörü, bir radyo yayınında doğru akort durumunu gösteren cihaz. (Bk. ANSİKL.)

Akort, yaylı veya klavyeli çalgılarda tellerin, timpani gibi vurucu çalgılarda ise derinin gerilimini arttırarak veya gevşeterek yapılır. Orkestralarda çalgıcıların her biri, çalmağa başlamadan önce, çalgısının öteki çalgılarla uyuşmasını sağlar. Bu ayarlama orkestranın doğru ses vermesi için şarttır. İki sesin uyardığı akort duygusu bu seslerin sadece frekansları arasındaki oranla ilgilidir. Meselâ, oktavın oranı 2’dir demek. Bir oktav aralıklı iki sesten biri, frekans bakımından öteki sesin iki misli demektir.

Beşli (quinte), dörtlü (quarte), majör üçlü belirtilir. Aynı akortların dengelisi, tabii akortları 3/2, 4/3, 5/4, 6/5 oranlarıyla (tiers majör), minör üçlü (tiers minör) akortlardan biraz farklıdır.

Akort kelimesi müzikte birçok anlama gelir. Her şeyden önce, aynı zamanda işitilen, birçok sesin birleşmesi, kaynaşmasıdır. Arma denilen şeyin özü de aslında budur. Üç, dört ve beş sesli akortlar vardır. Bunlar ya tabii sıralarına göre, ya da devrik olarak yazılır.

Akortlar uyumlu ve uyumsuz diye de ayrılır: Majör tam akort, uyumlu bir akorttur. Yedinci akort uyumsuz bir akorttur. Bundan başka tabiî akortlar ve değiştirilmiş (altere) akortlar da vardır.

Akort, aynı zamanda yapılışı bakımından elverişli çalgılarda birçok sesin bir arada duyurulmasıdır. Bu çalgılar, org, piyano, armonium gibi klavyeli, keman ve benzerleri gibi yaylı veya arp, gitar, mandolin gibi tellerine parmak veya mızrapla vurularak çalınan çalgılar olabilir. Nefesli sazlar, aynı anda ancak tek ses çıkarabilir. Akortlar, tek vuruşlu (plake) ve parçalanmış (arpeje) diye de ikiye ayrılır. Tek vuruşlu akortta, bütün notalar aynı anda ve bir vuruşta duyurulur. Parçalanmış akortta, her nota ayrı ayrı duyulur, fakat sesler çok kısa aralıklarla birbirini takip ettiği için kulak akordun bütününü hemen alır.

Yukarıda sayılanlardan başka, bir çalgıda ses veren çeşitli unsurların itibarî perdelerini kendi aralarında ayarlayan özel akort ve orkestralarda, bir çeşit ayar vazifesi gören bir çalgıya göre öteki çalgıların ses ayarlaması yapmaları anlamına gelen orkestra akordu vardır.

Her radyo yayını, belli bir frekans alanını kaplar. Bu bakımdan, alıcının akort kadranında, belli bir alan üstüne toplanır. Bununla beraber, elde edilen seste bozukluk olmaması için alıcı devrelerin doğru olarak taşıyıcı dalgaya göre ayarlanması gerekir.

Yorum Ekle

Click here to post a comment