A Harfi Ansiklopedi Nedir?

AKSAK

Seken, aksayan, topal.

Bozuk, kesintiye, arizaya uğramış, kötü (iş, hareket).

Ağır aksak, yavaş yavaş, kâh iyi kâh fena yönde gelişerek, dura yürüye.

Aksak ölçüler (mesures asymetriques), zamanları ikişerli (basit) ve üçerli (bileşik) ölçülerde görüldüğü gibi zamanları eşit olmayan ölçülere denir. Zamanlardan biri, ötekilerden daha uzun olduğu için aksayıcı tartım (ölçü) meydana getirir. Aksak ölçüler, ikişerli ve üçerli zamanların birleşiminden meydana gelirler. Halk musikisinde en çok kullanılan aksak ölçü şekilleri: 5/8, 7/8, 8/8, 9/8, 10/8, 12/8’lik ölçülerdir. Daha ağır hareketli parçalarda sekizlik nota biriminin yerini dörtlük, bazen de ikilik birim alır. Karadeniz bölgesinin çabuk hareketli havalarında ise 7/16’lık aksak ölçüler şekli kullanılır. Aksak ölçülerin tertipleri rakamlarla şöyle gösterilebilir:
5/8lik=2+3,
7/8lik=2+4+3,
8/8lik=3+2+3,
9/8lik=2+2+2+3,
10/8lik=3+2+2+3,
12/8 lik=2+3+2+2+3.
Üçerli zamanların yer değiştirmelerinden ileri gelen çeşitli karışımlar hakkındaki tez ise henüz tartışma konusudur.
Türk musikisinde bir küçük usul. 9 Zamanlı ve 6 vuruşludur. 9/4 Mertebesine ağır aksak denir. Aynı ölçünün az daha hareketlisi orta aksaktır. Asıl aksak, 9/8 ile yazılır. Bunun yürük hareketlisine yürük aksak denir. Diğer mertebeleri kullanılmamıştır. Vuruşları şöyledir: düm (2 zamanlı, kuvvetli), te (1, yarım kuvvetli), ke (1, zayif) + düm (2, kuvvetli), tek (2, yarım kuvvetli), tek (1, zayıf). Usul, başta bir sofyan ile sonra bir Türk aksağından yapılmıştır. Türk musikisinde en çok kullanılan usuldür (bilhassa şarkılarda). Son iki vuruşun yer değiştirmesiyle Evfer denen ve dini musikimizde kullanılan usul elde edilir. Evfer’ de sondaki tek’lerden ilki kısa (bir zamanlı), ikincisi uzundur (iki zamanlı).
Aksak semai, Türk musikisinde ağır semai formunun, iki çeşidinden biri. Diğer çeşidi sengin, aynı adı taşıyan usulle ölçülen bir ağır semai’dir. Bu usulün 10/8 mertebesi kullanılmışsa aksak semai, 10/4 mertebesi kullanılmışsa (daha az rastlanır) ağır aksak semai denir. Eğer güftesinin dört mısralı ikişer
ikişer bestelenmişse nakış tabir edilir (nakış aksak semai).

Aksak semai usulü, Türk musikisinde bir küçük usul. 10 Zamanlı ve 6 vuruşludur. 10/4 Mertebesine ağır aksak semai, 10/8 mertebesine, ağır hareketli ise, aksak semai, yürük hareketli ise curcuna, 10/16 mertebesine curcuna veya yürük curcuna denir. Vuruşları şöyledir: düm (2 zamanlı, kuvvetli), te (1, zayıf), ka (2, yarım kuvvetli) + düm (2, kuvvetli), tek (2, yarım kuvvetli), tek (1, zayıf). Usul, iki tane Türk
aksağı’nın birleşmesi ile meydana gelmiştir. Türk musikisinde aksak’tan sonra en çok kullanılmış olan usuldür. Bütün saz semailer bu usulle ölçüldüğü gibi, curcuna şekli de, şarkı formunda, aksak’tan sonra en fazla kullanılmıştır. Son iki vuruşunun yer değiştirmesiyle aksak semai evferi denen ve bağımsız olarak çok az kullanılmış tarz elde edilir. Bu şekilde curcuna evferi de vardır. Aksak tempo, bir sesin zayıf zamanda veya zamanın zayıf kısmında duyurulmasını sağlayan bir ritim usulü. Senkop’tan farkı, kuvvetli zamana veya zamanın kuvvetli kısmına kadar uzamamasıdır. Aksak
tempo’da, kuvvetli zaman veya zamanın kuvvetli kısmı es’ler ile geçiştirilir.

Yorum Ekle

Click here to post a comment