A Harfi Ansiklopedi Nedir?

AKTİNOMETRİ

Işımaların ve özellikle güneş ışımalarının şiddetini ölçme.

Güneş, atmosfer ve yer arasındaki ışıma alışverişi atmosferde meydana gelen bütün hareketleri kaynağıdır. Bu bakımdan aktinometri, meteoroloji ve klimatolojinin temelini teşkil eder. Biyoloji bakımından da aktinometrinin ayrı bir önemi vardır, çünkü ışımalar bitkilerin gelişmesine ve insan sağlığına da tesir eder. Yarım yüzyıldan beri, Washington’daki Smithsonian kurumunda ve Uppsala Fizik Enstitüsünde güneş değişmesi üzerine yapılan ölçmeler, meteoroloji istasyonlarının gözlemleri, ışıma klimatolojisi denilen bir bilgi alanının temelini atmıştır. Bununla beraber, gözlem sürelerinin kısalığı ve gözlem şebekesinin darlığı yüzünden elde edilen bilgiler yetersizdir. Nitekim, Parc-Saint -Maur rasathanesi topyekün ışımayı ancak 1928’den beri gözlemektedir. Öte yandan, biyolojik etkiler henüz iyice belli olmamıştır.

En kesin aktinometri verileri, şimdilik fizik ölçüleridir. Güneş değişmezi, direkt ışıma atmosferin ışıması, yeryüzünün ışıması.

Ölçü aletleri iki esasa göre sınıflandırılır.

Mutlak ölçü aleti, çok keskin ve mutlak bir laboratuvar aracı olan pirheliometre’dir. İkinci derecede ölçü aletleri, mutlak ölçü aletlerine göre ayarlanmış ve daima kontrol edilen gözlem araçlarıdır. Pirheliometre ile aynı maksada hizmet eden aktinometre güneşin ışımalarını ve gökten yatay bir yüzeye düşen ışımayı ölçen piranometre veya solarimetre, gece, toprağın ışımasını ölçen pirgeometre, tayf’ın bir kısmında güneşin veya gökyüzünün ışımasını ölçen fotometre. Bu araçların çoğu kaydedicidir (pireliograf, aktinograf, piranograf).

Laboratuvarlarda Angström pirheliometresi ile Abbot’un gümüş kurslu pirheliometresi kullanılır. Angström cihazında, işlenmiş iki manganin lamel vardır. Bunlardan biri ışımayı doğrudan doğruya alır, diğeri ise güneş ışımalarından korunmuştur ve bir elektrik akımı ile ısıtılır. İki lamelin ısıca eşitliği bir termoelektrik çift ve bir galvanometre ile sağlanır. Çok hassas bir ampermetre ile akımın şiddeti ölçülerek, güneşin her cm’ye dakikada gönderdiği kalori miktarı hesaplanır. Abbot cihazında işlenmiş bir levhanın güne, ışınları etkisiyle ışıması çok hassas bir termometre ile ölçülür. Parc-Saint-Maur’da kullanılan Moll ve Gorcynski pirheliografı kaydedici bir aktinometredir. Bununla, güneş ışımalarının bir termoelektrik pilde meydana getirdiği akımın şiddeti ölçülür. Bu termoelektrik pil bir saat düzeneği ile devamlı olarak güneşe doğru çevrilir ve pil kaydedici bir milivoltmetreye bağlanır.

Yorum Ekle

Click here to post a comment